Giới thiệu chung
"Ngày ấy, trong một gò đất cây cối mọc um tùm ở làng Nhị Khuê, gọi là gò Rùa, có một con rắn mẹ sống với một đàn con. Con rắn làm tổ ở đó đã ngót một trăm năm, chỉ còn chờ ít lâu nữa là thành xà tinh, có thể đi mây về gió, biến hóa huyền diệu. Vào thời ấy có một ông đồ họ Nguyễn mở trường dạy học trong làng. Thấy đám đất ở gò Rùa có mạch rất đẹp: Trước mặt là đầm làm minh đường, sau lưng là gò làm án, ông đồ bèn xin làng cấp cho mình đám đất để dựng một ngôi nhà, làm nơi tĩnh mịch dạy học. Được phép làng, một buổi chiều nọ, trước khi tan lớp, thầy bảo trò:
- Từ mai các con tạm nghỉ một vài ngày, rồi đến phát dọn hộ cho thầy đám đất bên gò Rùa kia.
Nghe tin ông thầy đồ sắp cho người đến phá phách chỗ ở của mình, đêm ấy rắn mẹ bèn báo mộng cho ông thầy đồ biết. Ông đồ đang ngủ bỗng mơ màng thấy một người đàn bà vẻ mặt hầm hầm đến sừng sộ.
- Này ông kia! Nào ta có gây thù, chuốc oán gì với nhà ngươi mà nhà ngươi lại toan phá nhà phá cửa của ta. Muốn tốt thì chớ có đụng đến, nếu không thì đừng mong được ăn ngon, ngủ yên với ta đâu.
Nói xong quay ngoắt trở ra. Ông đồ giật mình tỉnh dậy thì trời đã sáng. Suy nghĩ mãi về giấc mộng lạ, ông chưa hiểu thế nào cả. Sực nhớ hôm nay là ngày học trò mình bắt tay khai phá đám đất hoang, ông cho rằng hẳn có ma quỷ gì ở đây muốn ngăn cản không cho mình tới ở. Sợ tai vạ, ông đã toan bảo học trò ngừng tay, nhưng suy đi nghĩ lại, ông thấy không nên: “Ồ, mộng mị vô chừng, tội gì phải bận tâm cho mệt”. Rồi đó, ông đồ chống gậy đi đến khoảng đất mới, xem học trò làm việc. Đến lúc đến nơi, thì thấy học trò đã dọn quang một đám khá rộng. Ông đồ hỏi:
- Các con có thấy gì lạ không?
Học trò đáp:
- Thưa thầy không ạ!
- Nếu có gì lạ, hãy báo cho thầy biết nghe không!
Đêm hôm sau con rắn lại báo mộng. Ông đồ đang mơ mơ, màng màng, bỗng thấy người đàn bà hôm trước lại đến, tay bê ba đứa con nhỏ, nhưng lần này vẻ mặt thay đổi hẳn:
- Xin thầy hoãn cho ba hôm nữa, để cho đàn con tôi cứng cáp đã, rồi sẽ xin đi...". (Trích "Rắn báo thù").